غناي حادثه كربلا از نظر نقلهاي معتبر

غناي حادثه كربلا از نظر نقلهاي معتبر

مورخين اسلامي از همان قرن اول و دوم قضاياي كربلا را با سندهاي معتبر نقل كردهاند يكي از اين سندها خطبههاي بسياري بوده كه در حكم اعلاميههاي رسمي و براي تبيين موضوع قرائت شده است. اين خطبهها هم در خلال حادثه كربلا و هم در قبل و بعد از آن ابعاد مختلف اين حادثه تاريخي را تشريح و تبيين كردهاند.

علاوه بر آن سئوال و جوابهاي فراواني درباره حادثه كربلا در متون تاريخي ثبت شده است كه نشاندهنده ماهيت واقعي اين حادثه عظيم تاريخي است.

در خود كربلا نيز رجزهاي زيادي خوانده شد كه همان رجزها بويژه آنچه كه از زبان شخص اباعبدالله(ع) بيان شده است اسناد گويايي از وضعيت حقيقي اين ماجراست. همچنين نامههاي زيادي در آن مقطع تاريخي ميان امام و اهل كوفه و اهل بصره مبادله شده و نامههايي كه خود امام قبلا براي معاويه نوشته است، از آمادگي براي قيام بعد از معاويه حكايت ميكند.

علاوه برآن نامههايي كه خود دشمنان براي يكديگر نوشته از جمله اسناد مرتبط با اين واقعه به شمار ميروند كه متون اين نامهها در تاريخ اسلام مضبوط است.

اما اصل قضاياي عاشورا به فراموشي سپرده شده و فرعياتي در قالب بزرگترين خيانتها به اين حادثه روا ميشود.

عوامل تحريف از ديدگاه شهيد مطهري

1- اغراض دشمنان:

همانطور كه امروز هم در دنيا معمول است دشمنان، نهضتهاي مقدس را به افساد و اخلال و تفریق كلمه و ايجاد اختلاف و امثال اينها متهم ميكنند، حكومت اموي نيز كوششهاي بسياري كرد تا اين اتهامات را به نهضت حسيني وارد سازد هر چند تاريخ اسلام تحت تاثير اين تحريف واقع نشد و در حادثه كربلا با كمال تاسف هر چه تحريف شده است از ناحيه دوستان است.

2- تمايل بشر به اسطورهسازي؛ در بشر يك حس قهرمان پرستي وجود دارد كه به همين دليل درباره قهرمانان ملي و ديني افسانهسازي مي كند.

بخشي از تحريفات صورتگرفته درباره حادثه عاشورا نيز معلول همين حس اسطورهسازي است مثلا اينكه عدد لشگريان عمرسعد را ششصد هزار نفر سواره، دو كرور پياده و مجموعشان را يك ميليون و ششصد هزار نفر نوشته و همه را اهل كوفه دانستهاند!!

حال اينكه يك شهر جديد التاسيس مثل كوفه آنهم در آن روزگار چقدر جمعيت داشته كه يك ميليون و ششصد هزار نفر از آنان در لشگر عمرسعد حاضر بودهاند جاي سوالي بيجواب است…!! چرا كه اين عدد با عقل سليم سازگاري ندارد. حرف همان آدمي است كه درباره بزرگي و وسعت هرات مبالغه ميكرد وقتي از او پرسيدند مگر هرات چقدر بزرگ بود؟ گفت: در يك وقت در آن واحد در هرات بيست و يك هزار احمد يك چشم كلهپز وجود داشت.

حال بايد پرسيد مگر جمعيت اين شهر چند نفر بوده است و چند نفر به اسم احمد بطور همزمان در آن زندگي ميكرده و چند نفر از اين احمدها يك چشم بودهاند كه بيست و يك هزار نفر از اين احمدهاي يك چشم، كلهپز بودهاند؟!!

3- عامل خصوصي؛ قيام امام حسين(ع) را بايد تاسيس مكتب عملي در اسلام دانست و به همين دليل پيشوايان دين از زمان پيغمبر اكرم(ص) و زمان ائمه دستور اكيد و بليغ بر ضرورت زنده ماندن نام حسينبنعلي و تجديد مصيبت ايشان در هر سال دادهاند، كه اين امر نه براي تسلي خاطر حضرت زهرا(س) بلكه براي زنده ماندن مكتب حسين و بقاي تربيت حسيني بوده است.

تجديد مصيبت حسين براي آن است كه پرتوي از روح حسيني در اين ملت بتابد زيرا انسانيت و شرف ملت به اين حادثه بستگي دارد.

پس عزاداري براي حسينبنعلي داراي فلسفه صحيح و واقعي است.

اما متاسفانه عدهاي در تشخيص اين فلسفه دچار اشتباه شدند و خيال كردند گريهي نفهميده و ندانسته آنان بر حسين كفاره گناهان است بدون آنكه تلاشي در شناساندن فلسفه قيام حسيني و مقامات حسيني از خود بروز دهند.

استفاده از وسيله نامقدس براي هدف مقدس

مرحوم حاجي نوري در لؤلؤ مرجان به اين مسئله پرداخته و ميگويد عدهاي آمدند گفتند گريه بر امام حسين ثوابش آنقدر زياد است كه از هر وسيلهاي براي اين كار ميشود استفاده كرد!!

حرفي كه امروزيها در آوردهاند كه در مكتب ماکیاول و امثال او هدف وسيله را توجيه يا مباح ميكند هدفت خوب باشد، وسيلهات هرچه شد، شد.

اينها هم آمدند گفتند: ما اينجا يك هدف مقدس و منزه داريم و آن گريستن بر امام حسين (ع) است حالا اين گريستن روي چه فلسفهاي است، كاري به آن ندارند، بايد گريست؟

بسيار خوب، بايد گريست، به چه وسيلهاي بگريانيم؟ به هر وسيله كه شد.

اگر يك تعزيه اهانتآور هم بسازيم درست است يا درست نيست؟ گفتند: اشكي جاري ميشود يا نميشود؟ همين قدر كه اشك جاري ميشود هركاري كرديد شيپور بزنيم، طبل بزنيم، معصيت كاري كنيم، به بدن مرد لباس زن بپوشانيم، عروسي قاسم درست كنيم، جعل و تحريف كنيم. گفتند در دستگاه امام حسين(ع) اين حرفها معني ندارد …. در نتيجه افرادي در اين قضيه دست به جعل و تحريفاتي زدهاند كه مايه تعجب انسان است.

و امروز اگر كسي بخواهد بر حسين(ع) بگريد، بايد بر اين مصيبتهايش بگيريد، بايد بر اين تحريفها و مسخها و دروغها بگريد.

امروز بايد پيش از آنكه بر مصائب عاشوار گريه كرد بايد در باره مسائل عاشورا انديشيد. آفرين بر شيعه كه عاشورا تا به امروز نگه داشت اما دريغ و درد از اينكه عاشورا را نشناخت و نشناساند.

عاشورايي كه مشرق انوار توحيد و عدل است و توحيد و عدل خورشيد روشنگر ارواحند.

عاشورا منطق حيات و عدل

عاشورا را بايد بنام منطق حيات و عدل و معلم ايمان و حماسه و كلاس بزرگ آزادي و شرافت، مدرسه اعتقاد و جهاد، آموزشگر نماز و قرآن و رمز سير و سلوك روحاني و عرفان الهي دانست.

اگر عاشورا را اينگونه بشناسيم آنوقت خواهيم دانست كه محتواي مجالس حسيني بايد چگونه باشد و ذاكران حسيني بايد چه كساني باشند؟ و مداحان چگونه مداحي كنند.

واژههاي عاشورا تنها تشنگي، شهادت و اسارت نيست، عاشورا محمل نماز و عدالت و آزادگي است.

عزاداريهاي نامشروع

علامه بزرگوار آيتا… سيدمحسن امينعاملي از علماي بزرگ شيعه در لبنان و صاحب كتاب گرانسنگ اعيانالشيعه بيشك يكي از مفاخر عالم تشيع و از اصلاحگران مشهور و صادق و مخلص عصر ما است كه درمسئله پاكسازي مراسم عزاداري از خرافات و بدعتها از پيشگامان محسوب ميگردد.

ايشان با انتشار كتابي تحت عنوان التنزيه الاعمال الشبيه در سال 1346 قمري در بيروت به تحريم اعمال غير مشروعي چون قمهزني پرداخت.

علامه امينعاملي در اينباره مينويسد:

»قمهزني و اعمالي ديگر از اين قبيل در مراسم عزاداري حسيني به حكم عقل و شرع حرام است و زخمي ساختن سر، كه نه سود دنيوي دارد و نه اجر اخروي، ایذاء نفس است كه خود در شرع حرام است و در مقابل اين عمل، شيعه اهل بيت را در انظار مردم مورد تمسخر قرار داده و آنها را وحشي قلمداد ميكند و شكي نيست كه اين اعمال ناشي از وساوس شياطين بوده و موجب رضايت خدا و اهلبيت اطهار نيست و البته تغيير نام اين اعمال در ماهيت و حكم شرعي آن كه حرمت است تغييري نمي دهد….«

ايشان در مقاله ای تحت عنوان رساله التنزيه كه با عنوان عزاداريهاي نامشروع توسط مرحوم جلالالاحمد به فارسي برگردانده شده، امور منهيه در عزاداريها را شامل موارد ذيل عنوان كرده است:

1- كذب و دروغ گفتن: اخبار دروغ و نادرستي كه دروغ بودنشان از روز روشنتر است و شب و روز بر سر منابر و مجالس بدون رداع و مانعي خوانده ميشود.

2- آزار نفس يا اذيت كردن بدن كه همان زدن بر سر يا سينه ميباشد، بدتر از اين سينه و سركوفتن، قمهزدن و شاخسینی است كه در نتيجه ريزش خون اغلب ايجاد امراض و يا زخمهاي منكر ناعلاج ميگردد و يا چون زنجير زدن(يعني با آن زنجيرهاي نكره به پشت و يا سر و صورت كوبيدن و يا به سينه زدن) و سينهها را خراشانيدن و زخم كردن و غير اينها. حرام بودن اين امور عقلا و نقلا ثابت است.

3- جيغردن و فريادهاي بلند زنان(كه غالبا در پاي منابر و مجالس اتفاق ميافتد) كه علاوه بر شنيع بودن آن اصلا گناه و معصيت كبيره است.

4- داد و بيدادها و فرياد و نعرههاي وحشيانه يا صداهاي منكرات.

5- آنچه به نام دين در اينگونه مجالس موجب آبروريزي و هتك حرمت فوقالعاده دين ميشود…

عزاداري بر امام حسين(ع) و اقامه ماتم آن بزرگواران يا وقوع اين همه فجايع مستحب نخواهد بود، بلكه حرام نيز هست. دين اسلام دين عقل است. مسلمان واقعي يعني عاقل كامل. بنابراين هركاري كه مخالف عقل باشد بدون شك حرام و اگر از ائمه نيز درباره آن تحريمي نشده باشد به پيروي از عقل ما مجبوريم كه از آن دوري جوييم. يا طبل و شيپور و بوق و كوس در برابر مردم بيرون آمدن و اين وحشيگريها را در آوردن چه در ايران و چه در عراق و چه در مكه و چه در آفريقا هرجا كه باشد حرام و مخالف دين و شرع است…

كساني كه ميگويند تمام اين كارها - راه انداختن اين دستهها و انجام دادن اين مجامع – چون به پاداشتن شعائر اسلام است اشكالي نخواهد داشت، ولي فراموش نبايد كرد كه حتي امور واجب نيز در مورد ايذاء و اذيت نفس ساقط ميشود.

روزه در هنگام مرض و وضو در بودن زخم و حج در هنگام ناامني همه ساقط ميشود كه هيچ، عمل آنها نيز حرام است. چه رسد به اين امور مستحب. به اين كسان بايد گفت مثل شما مثل آن كسي است كه انگورهاي وقف مسجد را شراب كرده و ميفروخت و چون از او علت اين كار را پرسيدند، گفت: چون وقف مسجد است و فايده فروش آن صرف مسجد خواهد شد ، حرام كه نيست هيچ، خوردنش هم مستحب است.«

اين فقيه بزرگ در پاسخ به كساني در آن زمان بر وي شوريدند و در ميان عوام شايع نمودند كه فلاني عزاداري بر امام حسين(ع) را تحريم كرده و بر اين هم بسنده نكرده و او را به خروج از دين متهم ساختند و متاسفانه بعضي از معممين متحجر هم اين نهضت را دامن زدند، ميگويد: اين كارها و اعمال شنيع ما را حتي در زمانهاي قوت و انتشار تشيع مانند زمان آلبويه در ايران و يا زمان مامون و اوايل زمان عباسيان كه از طرفي شاهان شيعه بر مردم حكومت داشتهاند و از طرفي علماي بزرگي چون شيخ مفيد و سيدمرتضي در آن زمانها بودهاند نيز نميبينيم و هيچ خبري از اين موضوع و اثبات آن را نقل نكرده است و در صورتي كه در همان وقتها در عزاداريها حتي در بغداد نيز كه مركز سنيان بوده بازارها را تعطيل ميكردند و مفصل عزاداري ميكردهاند هرگز كسي نبوده كه قمه بزند يا سينهزني كند يا شنايع ديگر انجام دهد.

علماي نجف همگي از آقاي سيدابوالحسن اصفهاني گرفته تا كاشفالغطاء و ميرزاي قمي همه در رسالههاي خود و در استفتائات خود اين اعمال را حرام كردهاند و اگر سخن ما را باور نداريد هم الان نيز سئوال كنيد و از آنان جواب بخواهيد تا ببينيد چگونه شما جواب خواهند داد.

نظر مصلحان بزرگ شيعه درباره اصلاح عزاداريها

علاوه بر مرحوم ميرزا حسين نوري كه پيشگامان تصحيح مرثيهسرايي و عزاداري به شمار ميرود در دوران ما نيز بزرگاني همچون شيخ عبدالكريم حائري بنيانگذار حوزه علميه قم و مرحوم آيتا… بروجردي از جمله كساني هستند كه در اين زمينه تلاش وافري نشان دادند و نسبت به شكل برخي عزاداريها و اداره مجالس اعتراض داشتند و در اين زمينه اقدامات عملي نيز انجام دادند.

حضرت امام خميني(ره) نيز در عصر ما از كساني است كه نهضت خود را بسيار متاثر از قيام عاشورا ميدانست و نسبت به برگزاري مجالس و محافل مرثيهخواني و حركت هيئتها و تحفظ بر آنها بسيار تاكيد بسيار ميكرد و در موارد گوناگون به اين موضوع سفارش مينمود تا آنجا كه ميفرمود: »مجالس بزرگداشت سيد مظلومان و سرور آزادگان غلبه سپاه عقل بر جهل و عدل بر ظلم و امانت بر خيانت و حكومت اسلامي بر حكومت طاغوت است هر چه باشكوهتر و فشرده تر برپا شود و بيرق خونين عاشورا به علامت حلول روز انتقام مظلوم از ظالم، هرچه بيشتر برافراشته شود.«(صحيفه نور - ج 3 – ص 226)

و نيز تاكيد ميكردند كه بايد جهت اين عزاداريها هم مشخص شود و ابعاد سياسي نهضت حسيني فراموش نگردد: »مجلس عزا، نه براي اين است كه گريه بكنيد براي سيدالشهداء و اجر ببرند – البته اين هم هست – و ديگران را اجر اخروي نصيب كنند؛ بلكه مهم آن جنبه سياسي است كه ائمه ما در صدر اسلام نقشهاش را كشيدهاند كه تا آخر باشد و آن، اين اجتماع تحت يك بيرق، اجتماع تحت يك ايده و هيچ چيز نميتواند اين كار را به مقداري كه عزاي حضرت سيدالشهداء در او تاثير دارد، تاكيد بكند.«(همان ج16 – ص 218)

اما همين امام، بارها به خطبا و وعاظ و ذاكرين سفارش ميكردند كه وضعيت مجالس را دگرگون كنند و مجالس را در جهت هدايت و ذكر احكام و بيان فلسفه قيام تغيير دهند و از كارهاي ناروا در هيئتها پرهيز كنند و قضاياي خلاف واقع را بازگو نكنند و دست افراد بي اطلاع از مسايل اسلام را از اين مجالس كوتاه كنند، و لازم است جهات شرعي در دستجات محفوظ بماند.

به نمونهاي از اين سخنان توجه كنيد:

» اينجا بايد يك سخن هم در خصوص عزاداري و مجالسي كه بنام حسينبنعلي به پا ميشود بگويم؛ ما و هيچ يك از دينداران نميگوييم كه با اين اسم هركس هركاري ميكند خوب است چه بسا علماي بزرگ و دانشمندان، بسياري از اين كارها را ناروا دانسته و به نوبت خود از آن جلوگيري كردهاند، چنانچه ميدانيم در بيست و چند سال پيش از اين عالم عامل بزرگوار مرحوم حاج شيخ عبدالكريم حائري كه از بزرگترين روحانيون شيعه بود در قم شبيهخواني را منع كرد و يكي از مجالس بسيار بزرگ را مبدل به روضهخواني كرد و روحانيون و دانشمندان ديگر هم چيزهايي كه بر خلاف دستور دين بوده منع كرده و ميكنند.«(صحيفه نور – ج15 – ص 205)

و در جايي ديگر تاكيد ميفرمايند كه چيزهاي ناروا بايد از نهضت حسيني تصفيه شود و دست افراد بي اطلاع از اسلام كوتاه شود:

» بايد بدانيد كه اگر بخواهيد نهضت شما محفوظ بماند، بايد اين سنتها را حفظ كنيد البته اگر چنانچه چيزهاي ناروايي بوده است سابق، و دست اشخاص بياطلاع از مسايل اسلام بوده، بايد آنها تصفيه شود.«(كشفالاسرار – ص 173 – تهران – بيتا)

مرحوم استاد شهيد مرتضي مطهري نيز با احساس تكليف در برابر ضرورت اصلاح و بازسازي مراسم و محافل عزاداري تاكيدات فراواني در كتاب حماسه حسيني دارد. ايشان در جايي ميگويد: » از طرف اولياء دين پيشنهاد شده است كه اقامه عزاي حسينبنعلي(ع) بشود و قبرش زيارت بشود و او به عنوان يك فداكار بزرگ هميشه نامش زنده و پاينده باشد و اين موضوع تدريجا سبب شد كه بعضي مرثيهخوانهاي حرفهاي پيدا شوند و كمكم مرثيهخواني به صورت يك فن و هنر از يك طرف، و وسيله زندگي از طرف ديگر درآيد. از طرفي فكري پيدا شود كه چون گرياندن براي اباعبدا… ثواب جزيل و اجر عظيم دارد؛ پس به حكم »الغايات تبر المبادي« هدف وسيله را مباح مي كند، از هر وسيلهاي ميشود استفاده كرد. اينجاست كه جعل و دروغ در نظر عدهاي مشروع ميشود.»(حماسه حسيني ج 3 – ص 282 – تهران – صدرا – چاپ دوم 1363 ش)

ايشان در جايي ديگر مبارزه با دروغزني را وظيفه علماي اسلامي ميداند و برخورد با شيوههاي غلط و نامشروع را از نمونههاي امر به معروف و نهي از منكر و مبارزه با بدعتها ميداند: »وظيفه علماي امت در اين باب به طور عموم و در اين حادثه به طور خصوص [اين است] كه »اذا ظهرت البدع فعلي العالم ان يظهر علمه والا فعليه لعنه الله« هرگاه كه بدعتها در ميان مردم رواج پيدا كرد بر علما و دانشمندان است كه عمل خود را آشكار كنند و حق را بگويند، وگرنه به لعنت خدا گرفتار ميشوند.«و وظيفه ملت مسلمان در اين باب طور عموم و در اين حادثه بطور خصوص از نظر حرمت در شركت در استماع و لزوم مبارزه عملي و نهي از منكر است.(حماسه حسيني – ج 3 – ص 277)

استاد محمدرضا حكيمي با تاثري شديد اين مشكل را مطرح كردهاند و از نابساماني و بي محتوا شدن مجالس عزاداري و در دست ناآگاهان افتادن اين محافل اظهار تاسف كردهاند:

»با كمال تاسف و تاثر اشعار مرثيه و عزا راه انحطاط عجيبي پيموده است – اكنون كمتر اثري از مفاهيم مقاومت و تعهد و پرخاشگري عليه ستم و ستمگران و درگيري با جباران و طاغوتان روزگار در اشعار و نوحههاي مذهبي به چشم ميخورد. كمتر در آن درس ايمان و اخلاق و روش زندگي ديده ميشود، اشعار با تكرار جملات مهمل و بيخاصيت و بيمعنا رونقبخش بسياري از مجالس عزا و مصيبت شده است. عزاداري و سينهزني و زنجيرزني هيئتهاي مذهبي در خدمت كارهاي بيمحتوا و در دست افراد ناآگاه و غير دانا به امور دين و مذهب واقع شدهاست… اگر مجالس در آن تعليم دين و معارف اسلامي و درس اخلاق و انسانيت نباشد، خاصيت نخواهد داشت.«(تفسير آفتاب ص 265 – تهران دفتر نشر فرهنگ اسلامي – بيتا)

استاد شهيد هاشمينژاد نيز تاثر خود را نسبت به تشكيل برخي انجمنها و محافل مرثيهخواني با شكل منحرفشده ابراز ميدارد و اين روند را غمانگيز و مبتذل و ذلتآور ياد ميكند.

وي در كتاب خود مينويسد:(درسي كه حسين به انسانها آموخت 392)

در اين انجمنها كه بنام رهبر آزادگان جهان تشكيل ميگردد، متاسفانه گاهي نه تنها در راه نشر اصول و معارف اسلام و روشن ساختن هدف اصلي نهضت قدمي برداشته نميشود بلكه مطالب و سخناني ايراد ميگردد كه با حقايق دين و واقعيات اسلام و مقصد اصلي حسينبنعلي(ع) فرسنگها فاصله دارد و درست نقطه مخالف نهضت حسيني است.

آيا اين غمانگيز نيست كه خاطرههاي حياتبخش نينوا را كه بر كالبدهاي اجتماعات مرده و ملتهاي ستمديده روح آزادي و زندگي ميدهد و حوادثي كه در آن سرزمين عدل و آزادي واقع شد كه هر يك عالي ترين درس عزت و آزادگي و فضيلت را به جهان انسانيت ميدهد، به صورت بسيار مبتذل و ذلتآوري ياد كنيم و مثلا به بهانه زبان حال از قول سالار شهيدان بخوانيم شدم راضي كه زينب خوار گردد«

حسين خود در روز عاشورا ضمن گفتارهاي گرم و آتشين فرياد ميزند هيهات من الذله آيا با اين منطق سازش دارد كه ما به آن حضرت و ياران عزيزش نسبت خواري و ذلت بدهيم؟.