جاذبه هاي گردشگري شهرستان محلات

جاذبه هاي گردشگري

محلاتبهدليل وجود چشمه هاي آب معدني متعدد سالانه پذيراي مهمانان بسيار زيادي است. ستونهاي سنگي خورهه، آتشكده آتشكوه، سرچشمه، يخچال طبيعي نيم ور، مجتمع آب درماني و آبگرم محلات و انواع باغهاي پرورش گل در اين منطقه از جمله ديدنيهاي شهرستان محلات به شمار ميآيند. باغات گل محلات در فصول مختلف مسافران را به ديدن زيباترين آفريده خداوند دعوت مي کند و گل بهترين سوغات با طراوت اين شهرستان است. به همين واسطه است که محلات به هلند ايران و شهر گلها در کشور شهره است.

گل سرسبد آثار باستاني استان مرکزي در شهرستان محلات قرار دارد که شامل ستونهاي خورهه، آتشکده آتشکوه، بند باستاني نيم ور و قلعه جمشيدي است. سنگ نوشتههاي تاريخي، يخچال نيم ور در کنار امامزادگان اسماعيل، عبدالله، محمد، فضل و يحيي و امامزاده موسي(ع)، مسجد جامع محلات و نيم ور مربوط به دورهاي تاريخي پس از اسلام است. مورخان از مجموعه بقايا و ستونهاي خورهه به عنوان آتشکده، معبد، کاخ و مرکز برگزاري جشنها و مراسم مذهبي و ملي، عمارت و منزل ييلاقي و قبرستان ياد کردهاند که در دورههاي باستان مورد استفاده بوده است.

آتشکده آتشکوه از ديگر آثار باستاني شهرستان محلات و جزء مهمترين آثار به جا مانده از دوران باستان در سرزمين کهن ايران است که در منطقه نيم ورمحلات واقع شده است.عظمت اين بنا بهحدي است که به طور قطع جزو برترين آتشکدههاي زرتشتيان جهان به شمار ميرود و تعطيلات نوروزي بهترين فرصت براي بازديد علاقه مندان از اين بناست.

اين آتشکده در 5 کيلومتري جاده نيم ور و در نزديکي روستاي آتشکوه نيم ور قراردارد. مورخان بناي اين آتشکده را متعلق به دوره ساسانيان دانسته و معتقدند که براساس شواهد و قرائن تا قرن چهارم هجري سالم بوده است. تالار اصلي يا شرقي آتشکده احتمالا محل آتشدان و نيايش بوده و شامل تالاري مربع شکل است که هر ضلع آن از بيرون 60 متر طول دارد و داراي چهارستون مستحکم بوده که از سنگ و ساروج ساخته شده و گنبد و طاق اين بناي عظيم روي اين چهار ستون استوار است.

يکي ديگر از مهم ترين جاذبههاي تاريخي شهرستان محلات ستونهاي خورهه واقع در روستايي به همين نام در حاشيه شهرستان است. بناي تاريخي خورهه در مساحتي حدود سه هزار و 550 متر احداث شده که شامل سه بخش ايوان اصلي، مجموعه بخش شمالي و مجموعه بخش غربي است. ايوان اصلي داراي 12 ستون در دو رديف بوده و در چهار طرف داراي ديواره جرز مانندي است. ارتفاع ستون ها به بيش از هفت متر مي رسد که با توجه به حجم سقف ايوان ها ارتفاع ستون ها به بيش از 9 متر مي رسيده است. دو ستون از اين مجموعه برجاي مانده که ستونها سنگي و با توجه به وجود معادن سنگ در محلات، جنس آنها از نوع تراورتن بهترين نوع سنگ است.

وجود دو اثر باستاني در کنار آبگرم و سرچشمه محلات، دهکده گل و گياهان زينتي محلات و همزمان قرار گرفتن در مسيرغار نخجير استان مرکزي در مسير دليجان - نراق، شهر هزار ساله نراق و ديگر آثار ديدني شهرهاي محلات ، دليجان و نراق فرصتي است تا تورهاي گردشگري منطقه تشکيل شود و اين آثار به قطب گردشگري تبديل شوند.

در حالي که اين آثار در يک جا جمع شده است لزوم توسعه اين قطب گردشگري همواره احساس مي شود و توسعه گردشگري در اين منطقه نيازمند برنامه ريزي و اختصاص بودجه براي ساماندهي است. افزايش امکانات رفاهي در محلات، دليجان و نراق از جمله اماکن اقامتي، رستوران و مراکز اطلاع رساني اولين نياز گردشگري منطقه است.

الف) جاذبه تاريخي و مذهبي

بناي باستاني خورهه - بناي باستاني خورهه در شمال شرق شهرستان محلات و در مجاورت روستاي خورهه واقع شده است و تا شهر محلات 48 كيلومتر فاصله دارد. حفاري هاي باستان شناسي در خورهه در تابستان 1955 ميلادي به عمل آمد. اداره باستان شناسي ايران تصميم به انجام حفاري گرفت تا ساختمان آن را آشكار و نظر هرتسفلد مبني بر اين كه اين ساختمان در اصل معبد ديونيسوس بوده است را تائيد يا رد كند( هرتسفلد اظهار نظر كرده بود كه بناي تاريخي خورهه بايد به عنوان معبد ديونيسوس »خداي شراب« شناسايي و پذيرفته شود). در اين كاوش تعدادي سفال و چند تكه نقره متعلق به دوره سلوكيان كشف شد. بعد از حفاري معلوم شد كه ساختمان خورهه مركب از سه بناي مربوط به هم به ترتيب زير است:

ـ ساختمان اصلي يا بناي جنوبي با ستون ها، اتاق ها و صحن حياط.

ـ ساختمان شمالي كه از قسمت جنوب به بناي اصلي متصل شده است. اين قسمت، اتاق ها و راهروهايي را تشكيل مي دهد و داراي اتاق مربع شكل بزرگي است كه حياط پشتي به حساب مي آيد.

ـ بناي غربي، شامل تعدادي اتاق و يك سالن مي باشد كه متأسفانه طرح اين قسمت واضح نيست. در مورد بناي باستاني خورهه با توجه به اين كه در يك منطقه باستاني نيز بوده، مردم شناساني نيز اظهار نظر نموده اند و بطور كلي عقايد متعددي در مورد اين بنا(چه داخلي و چه خارجي) وجود دارد.

به هر حال اين بنا از نظر باستاني و مردم شناسي داراي ارزش هاي بسياري است. در تابستان 1375 گروهي از باستان شناسان داخلي، مجدداً اقدام به حفاري در محدوده فوق نموده اند كه نتايج اوليه نشان دهنده رد نظر هرتسفلد بوده است.

آتشكده آتشكوه (نيم ور)- بناي آتشكده آتشكوه در 5 كيلومتري جاده نيمور به دليجان و در مجاورت روستاي آتشكوه قرار گفته و با شهر محلات حدود 13 كيلومتر فاصله دارد. تاريخ آن را مربوط به زمان ساسانيان دانسته اند. بناي چهار طاقي آن شامل ستون هاي سنگي استوانه اي شكل است كه بر روي هم قرار گرفته اند. همچنين اتاقهاي سرپوشيده و يك ايوان كه محل برافروختن آتش بوده، از ديگر ويژگي هاي اين بناست. بناي اين آتشكده تا قرن چهارم هجري سالم بوده است. ابن فقيه همداني در آن زمان بناي نيم ور را همطراز ايوان كسري، قر شيرين و معبد كنگاور دانسته است.

مسجد جامع محلات - اين مسجد در مركز بافت قديمي شهر محلات واقع شده و به نام مسجد جمعه نيزمعروف است. تاريخ بناي آن را به زمان عثمان مربوط ميدانند. اين مسجد ايوان و حياطي داشت كه اطراف آن رابه صورت حجرههاي دو طبقه و به شكل بسيار زيبايي آراسته بودند. شبستان مسجد نيز ستونهاي جالب دارد وسقف آن با تختههايي پوشيده شده كه بر روي آنها بآيات قرآن حك شده است. قبل از بازسازي، بيشتر مراسم مذهبي در اين مسجد برگزار ميشد. در سال ۱۳۶۹ خورشیدی در مقابل اين مسجد سنگ قبري از يك زن پيدا شده كه نام اسلامي داشته است و كارشناسان قدمت آن را ۱۲۰۰ سال ذكر كردهاند.

مسجد جامع نيمور - مسجد جامع نيمور از مساجد بسيار قديمي استان مركزي است. ولي تاريخ دقيق ساخت آن روشن نيست. در حال حاضر سيماي عمومي مسجد به واسطه بازسازي و مرمتهاي مكرر، هويت معماري قديمي خود را از دست داده است. ولي برخي از گچبريهاي نوشتاري به خط عربي در يكي ازديوارهاي داخلي مسجد به جا مانده است.

امام زاده شاهزاده موسي - آرامگاه اين امام زاده در محله پايين محلات واقع شده است. مدفونان اين بقعه،سه تن از سادات اروميه و از فرزندان امام جواد (ع) به اسامي شاهزاده موسي، ستي امامه و فاطمه خاتونهستند. اين بنا شامل بقعهاي با دو فضاي گنبد، يك غرفه، سه تالار، يك ايوان و يك صحن با يك مقبره قديمياست. اين ساختمان مربع دو گنبد دارد كه در زير گنبد شرقي آن، شاهزاده موسي و در زير گنبد غربي، بانوان نامبرده دفن شدهاند.

اين بقعه از چهار جانب به تالار و چند ايوان محاط است و بدنه سفيدكاري آن فاقد تزئينات كاشي و گچبري است. بر روي گنبدهاي بنا، كاشيهاي فيروزه فام و الوان كار گذاشته شده كه بر روي آنها اساميجلاله نوشته شده است. بر روي هفت ستون مضلع بنا، تاريخ ۱۳۲۱ هجری قمری خوانده ميشود. در سه جانب بقعه،صحني مشرف بر حسينيه وجود دارد كه در جانب شمالي آن مقبرهاي كوچك به شكل مربع گرفته كه مدفنمجاور خانقاه يا حسينيه است. در جانب شمالي آن نيز مقبره كوچك مربع ديگري وجود دارد كه مدفن مجاورخانقاه يا حسينيه به نام، بابا كمال الدين از شيوخ متصوفه است كه در عصر صفويه ميزيسته است.

آثار تاریخی

پيكره عمر و يا عمره- در نزديكي غار شاه بلبل محلات، يك پيكره سنگي وجود دارد كه اهالي منطقه به آن عمره يا عمرو ميگويند. اخيراً اين نظر مطرح شده است كه اين اثر، مجسمه آناهيتا است و به دوران قبل از اسلام مربوط است. در حال حاضر در اثر عدم توجه و نگهداري و همچنين به علت فرسايش و تأثيرات منفي عوامل طبيعي اين پيكره سنگي تاريخي فرسوده شده است.

آتشكده آتشكوه - اين آتشكده در نزديكي روستاي آتشكده نيمور قرار دارد و به دوره ساسانيان مربوطاست. بناي چهار طاقي آن مشتمل بر ستونهاي سنگي استوانهاي شكل است كه بر روي هم استوار شده است.همچنين اتاقهاي سرپوشيده و يك ايوان براي محل برافروختن آتش بوده دارد. بناي آتشكده نيمور تا قرنچهارم هجري سالم بود پيرامون آن سرسبز و مشجر است. در نزديكي اين آتشكده درخت چنار كهنسالي قراردارد كه از ريشه آن چندين درخت چنار تنومند ديگر سر به آسمان كشيده است.

كاروانسراي جون آباد- كاروانسراي جون آباد در قسمت جنوب غربي محلات ودر ۷ كيلومتري جاده قديمي اراك واقع شده است. برجهاي چهار طرف كاروانسرا تخريب شده، ولي شكل عمومي آن هنوز محفوظ مانده است.

قلعه خسرواني- اين قلعه نيمه مخروبه در داخل شهر محلات باقي مانده كه از ديوارها وبرجهاي سالم آندر واحد مسكوني جنب قلعه به عنوان ديوار استفاده ميشود. از چهار برج قلعه دو برج آن تقريباً سالم ماندهاست. مصالح بكار رفته در ديوارهاي قلعه عمدتاً خشت و گل و در برجهاي باقي مانده آن خشت و گل با نمايآجري است. در حال حاضر از اين قلعه به عنوان خانه مسكوني استفاده ميشود.

آتشكده ميل ميلونه - در ميان اراضي كشاورزي در غرب نيمور ستوني از سنگهاي ريز با ملامت ساروجبر روي هم چيده شدهاند. بلندي ستون ۷ تا ۸ متر است و نشان از يك چهار طاقي دارد كه آتشكده بوده است. اينبنا را هم اكنون ميل ميلونه ميگويند، ولي به احتمال قوي باقي مانده آتشكده "وره" است. قلعه جمشيدي بالاتراز اين آتشكده واقع شده است.

قلعه جمشيدي- اين قلعه در شهر نيم ور واقع است و آن را احتمالاً مربوط به دوره ساساني مي دانند. اين قلعه به نام قلعه گبري نيز معروف است.

قلعه آقاخان- اين قلعه در قسمت جنوبي شهر محلات واقع شده است كه در حال حاضر قسمت عمده آن تخريب شده است.

سد تاريخي نيمور- اين سد با آببند بزرگ باستاني در تيمور از توابع محلات قرار دارد. قدمت آن به دوره ساساني يا به روايتي به دوره پيش از ميلاد ميرسد. اين سد حدود ۱۰۰ متر طول و ۹ متر عرض دارد. مصالحسد نيمور عمدتاً از لاشههاي بزرگ سنگ و ساروج است و در طي چند هزار سال گذشته همچنان پايدار ومستحكم باقي مانده است.

سد نيمور بويژه با توجه به فصلي بودن اكثر جريانهاي آبي منطقه، آب رودخانه قمرود را ذخيره و به نهرنيمور هدايت ميكند. هدايت آب از آب نيمور يا سد به ترتيبي از منفذهاي ديواره و زير سد به بستر نهر نيمورجريان مييابد و به مصارف كشاورزي اراضي زراعي و باغي نيمور ميرسد. اطراف و پيرامون اين سد باستانيمحل تفرج و گذران اوقات فراغت مردم نيمور محلات است.

علاوه بر اين سد معروف، آب بندي ديگري مانند لعليان، جردن، باقر آباد در محلات و جواديه، لود، درهگرم، آشناخور و قوه كهريز در شهرستان خمين از آثار تاريخي استان مركزي بشمار ميآيند.

امامزاده فضل و يحيي- امامزاده فضل و يحيي در كوي بالاي محلات واقع شده و مدفن دو تن از نوادگان امام موسي كاظم(ع) است. بناي اين امامزاده داراي حياط وسيعي است كه چهار جانب بقعه را فرا گرفته است. بقعه داراي قبه، رواق و ايوان هايي است و اطراف حياط نيز حجره هايي به چشم مي خورد. قديمي ترين قسمت امامزاده، محراب آن است كه بناي آن را 709 هجري و مربوط به دوره ايلخانان دانسته اند.

امامزاده عبدالله- ساختمان اين امامزاده در قسمت جنوبي شهر محلات قرار دارد. اين امامزاده داراي بقعه ايواني سه جانبه است و از قبه و بقعه آن چنين بر مي آيد كه مربوط به قبل از صفويه باشد.

ب) جاذبه هاي طبيعي

چشمه آبگرم محلات- چشمه آبگرم محلات در شمال شرقي شهر محلات قرار دارد و از جمله مهمّترين آبهاي معدني استان مركزي محسوب ميشود. اين چشمه از نوع آبگرمهاي عمقي است كه بيشتر از بخار خميرهسنگهاي سوزان درون پوسته زمين به وجود آمده و به سطح زمين ميرسد. چشمه آبگرم محلات از ديربازمورد توجه سياحان بوده است و همه ساله هزاران نفر از راههاي دور يا نزديك به منظور درمان امراض پوستي واستخواني به آن مراجعه ميكنند.

آب اين چشمه ۵۰ درجه سانتيگراد حرارت دارد و در درمان بيماريهاي نقرس، كبدي، صفراوي، كليوي ودستگاه گوارش استفاده ميشود. از نظر تركيب شيميايي و تأثير آن، دو نوع آب گرم در محلات وجود دارد كه بهآب شفا و آب رماتيسم معروف است. زمان استفاده از آبگرم محلات بهار و به ويژه تابستان است. در اينچشمهها تعداد زيادي مسافرخانه، حمام و يك واحد مهمانسراي جهانگردي احداث شده است. اهالي معتقدند كه آب چشمه آبگرم در حدود ۴۰ سال پيش و پس از وقوع زمين لرزه، افزايش يافته است. در اطراف آبگرم محلات چندين چشمه معدني ديگر وجود دارد كه اهم آنها عبارتند از: چشمه شفا، چشمه سليمان و چشمه حكيم كه در درمان بسياري از بيماريهاي جلدي و رماتيسمي مؤثراند.در فاصله 15 كيلومتري شمال شرق محلات در ارتفاعات بلند منطقه، چشمه آبگرم محلات جوشان است كه از معروفيت خاصي برخوردار مي باشد.

بطور كلي چشمه هاي آبگرم به دو نوع تقسيم مي شوند: نوع اول چشمه هايي هستند كه آب آنها از روي زمين سرچشمه گرفته و در ابتدا داراي حوادث طبيعي بوده، اما پس از فرو رفتن در زمين و گذشتن از لايه هاي گوناگون، گرماي آنها گرفته شده و برخي مواد كاني را درخود حل مي نمايند و از راه ها و منافذ ديگري در سطح زمين متجلي مي گردند. نوع دوم آبگرم هايي هستند كه بيشتر از بخار خميره سنگ هاي سوزان درون پوسته زمين به وجود آمده و به سطح زمين مي رسند. تحقيقات به عمل آمده مشخص مي سازد كه آبگرم محلات از نوع دوم مي باشد دسترسي به اين چشمه به دو طريق ممكن است:

ـ از طريق جاده دليجان ـ محلات.

ـ جاده اصلي قم ـ اصفهان (از طريق جاده دودهك ـ خورهه)

ـ خواص درماني آبگرم محلات:

رنگ مايل به قرمز و مزه آب چشمه هاي آبگرم محلات نشان مي دهد كه اين آب داراي تركيبات آهن و احتمالاً گوگرد مي باشد. به همين جهت داراي خاصيت درماني است. در كتاب ” تاريخ و جغرافياي قم” آمده است: هركس را كه بيماري و علتي سرد باشد يا بادي در اعضاي او باشد چون خود را بدين آب شويد به قدرت خداي عزوجل شفا يابد. در جاي ديگر آمده است: « آب اين چشمه از تركيبات آبهاي سولفاته كلسيك و از دسته آبهاي هيپرترمال يا باقي مانده خشك زياد مي باشد كه مدر بوده و در درمان بيماري هاي نقرس و همچنين بيماري هاي كبدي، صفراوي، كليوي و دستگاه گوارش مصرف دارد.

ـ امكانات و تسهيلات:

بنا به خاصيت آبدرماني چشمه در سال 1350 تأسيساتي بر فراز كوه و در محل مظهر چشمه ساخته شده است. اين مجتمع داراي دو مجموعه مردانه و زنانه است كه هر يك داراي استخر شنا، وان و دوشهاي انفرادي مي باشند.

مجتمع آبگرم محلات داراي يك هتل سه طبقه به مساحت 3000متر با 36 اتاق، به صورت سوئيت هاي يك، دو و سه خوابه، مورد بهره برداري قرار مي گيرد. علاوه بر اين 27 ويلا در دست ساخت است كه ظرفيت پذيرش را در آينده بيشتر خواهد كرد.

فعاليت در اين مجتمع بيشتر در فصول گرم سال(بهار و تابستان) ملاحظه مي گردد. اين مجتمع در حال حاضر پذيراي تورها و گردشگران داخلي و نيز توريست هاي خارجي(كشورهاي عربي جنوب خليج فارس) است.

مجموعه تفریحی بوستان سرچشمه

چشمه اي واقع در شمال شهر محلات و در دامنه ارتفاعات قرار گرفته كه يكي از چشمه هاي پر آب استان است بطوري كه آب آن در اكثر خيابان هاي شهر جريان داشته و چشم انداز خاصي را به شهر داده است. همچنين وجود پارك زيبا با درختان چنار سر به فلك كشيده و گل كاريهاي داخل پارك، منطقه تفريحي بسيار زيبايي را به وجود آورده اند، بطوريكه فصل تابستان و خصوصاً ايام تعطيل اين پارك با وسعت تقريباً كم خود، پذيراي عده زيادي از مسافرين شهرهاي دور و نزديك است.

سرچشمه محلات يكي از پرآبترين چشمههاي استان مركزي است كه در بلندترين نقطه مرتفع شهر محلات قرار گرفته است. اين چشمه از ديرباز مورد توجه جهانگردان بوده است. گويند علت بهوجود آمدن شهر محلات، همين چشمه است. در كنار اين سرچشمه پارك زيبايي احداث شده است. آبنماهاي زيبا، درختان سر به فلك كشيده چنار كهنسال و ارتفاعات صخرهاي مشرف بر اين چشمه همراه با هوايدلپذير و مطبوع، همه ساله در فصل تابستان علاقمندان بسياري را از دور و نزديك به سوي خود فرا ميخواند.به منظور اقامت گردشگراني كه ترجيح ميدهند شب را در سرچشمه بيتوته كنند، تأسيسات اقامتي محدودي ايجاد شده است.

نواحي ييلاقي

وجود اقليم معتدل، مناطق كوهستاني، جريان رودخانه قمرود، بزيجان، خورهه، چشمه پرآب سرچشمه و پارك زيباي آن، وجود شكارگاه هفتاد قله و قلل مرتفع و بالاخره شهر زيباي محلات با خيابان هاي شيب دار و باريك و درختان چنار كه در دو سمت خيابان هاي اين شهر قد برافراشته اند، گلخانه هايي كه در مناطق مختلف شهر به پرورش گل اختصاص يافته اند، اين شهر را از لحاظ شرايط طبيعي براي گردشگري و تفرج مناسب ساخته است.

غارها

شهرستان محلات از جمله مناطقي است كه سازندهاي آهكي و دولوميتي آن فراوان است، لذا غارهاي زيادي در آن وجود دارد كه تعدادي از آنها كشف شده اند.

بسياري از غارها از چنان جاذبه هايي برخوردارند كه مي توان از آنها به عنوان يك منبع ارزشمند توريستي بهره برداري نمود. برخي از اين غارها عبارتند از:

غار سوراخ گاو- اين غار در كوه سوراخ گاو و در شمال غربي روستاي خورهه واقع شده است كه از غارهاي تاريخي منطقه محسوب مي شود و داستان هاي تاريخ در مورد آن نزد مردم منطقه بسيار است.

غار يكه چاه- اين غار در كوه هاي جنوب شرقي محلات و در مجاورت روستايي به همين نام واقع شده است. اين غار داراي محوطه وسيعي است كه از دو قسمت تشكيل شده كه به وسيله حفره اي به يكديگر ارتباط دارند.

غار گدار چشمه-اين غار در كوه ارده و در جنوب نيم ور واقع شده است.

غار سرچشمه- اين غار در شمال محلات و در كوه سرچشمه واقع شده است.

غار كشه ريز- غار كشه ريز در شمال غرب شهرستان و در كوه فيروز كوه در نزديكي روستاي عيسي آباد واقع شده است.

غار بابا جابر(باباجاور): اين غار نيز در نزديكي غار يكه چاه قرار دارد.

غار شاه بلبل - اين غار در كوههاي شرقي شهرستان محلات (بين خورهه و دليجان) واقع شده است. اينغار از نظر عقيدتي و مذهبي براي اهالي منطقه مكان مقدسي به شمار ميآيد. بدين جهت برخي از مردم همراهبا خانواده نذورات و قربانيهاي خود را به پيرامون اين غار ميبرند و در آنجا بين نيازمندان تقسيم ميكنند. دراين غار چشمه كم آبي وجود دارد و اغلب مراجعين يك شبانه روز را در آنجا سپري ميكنند.