رسانههاي جديد و بنيان خانواده در ايران امير مولوي

رسانههاي جديد و بنيان خانواده در ايران

امير مولوي

سيرايتميلز در تعريف مسئله اجتماعي معتقد است كه يك مسئله اجتماعي، يك موضوع مهمي است و زماني پديد ميآيد كه مردم يك جامعه متوجه شوند كه ارزشهاي اجتماعي آنان ناديده گرفته شده و يا به طور كلي مورد تهديد قرار گرفته است.

بروز و ظهور پديده معاشرت و دوستي دختر و پسر و تحول در روابط بين شخصي دختران و پسران جامعه، ، نگراني خانوادهها، علما و جامعه ديني، مسئولان و برنامهريزان فرهنگي و سازمانهاي جوانان را به دنبال داشته است به همين دليل ميتوان گفت نوع معاشرت پيش از ازدواج در جامعه ما از نظر ارزشها و هنجارهاي فرهنگي و ديني يك مسئله اجتماعي است.

با توجه به فرايندي كه غرب در اين مسير طي نموده و روندهاي اجتماعي پديد آمده در اين حوزه، به نظر ميرسد ظهور اين پديده در جامعه ما تاثيرات ساختي را بر بسياري از نهادهاي اجتماعي خواهد داشت و به مرور نهاد ازدواج و خانواده را با چالشهاي جدي مواجه خواهد كرد. افزايش سن ازدواج، افزايش تعداد مجردها، افزايش ميزان طلاق، كاهش ميزان ازدواج، افزايش فرزندان نامشروع، ناسازگاريهاي زناشويي و خانوادگي از جمله پيامدهاي اين مسئله خواهد بود.

طي سالهاي اخير و به دنبال تغيير و تحولات عظيم در سيستم رسانهاي جهان و دگرگونيهاي غيرقابل پيشبيني در اين حوزه، انديشههاي سنتي به شدت در معرض تهديد قرار گرفته و جوامع در حال گذار مانند جامعه ايراني با چالشهاي بزرگي مواجه شده است.

بكارگيري تكنولوژيهاي جديد در انتقال پيامهاي رسانهاي و عدم امكان كنترل آن توسط دولتها و امكان تبادل آنلاين پيام و كنشها و واكنشها، باعث شده است باورها و اعتقادات گوناگون جوامع غربي- كه اين تكنولوژيها را در اختيار دارند- به صورت گستردهاي در فضاي فكري جوامع در حال گذار نفوذ كرده و جنبههاي مختلف فردي و اجتماعي اين جوامع را تحت تاثيرات خود قرار دهد.

بر اساس تئوري تهديد كليشهاي كلود استيل، باورهاي كليشهاي جامعه در شكل دادن به رفتار و نگرش افراد نقش مهمي ايفا ميكند، بر اين اساس هر چه كليشههاي جنسيتي بين دوستان شديدتر باشد، نگرش آنها به روابط پيش از ازدواج به سمت منفي ميرود، از سوي ديگر بر اساس نتايج يك پيمايش پژوهشي در ايران ثابت شده است، افرادي كه در منزل ماهواره داشتند در مقايسه با گروهي كه اين امكان را نداشتند در زمينه نگرش به روابط پيش از ازدواج تفاوت معناداري دارند.

در اين پژوهش كه متغيرهاي تاثيرگذار بر نگرش به روابط پيش از ازدواج ، عوامل جامعهشناختي و جمعيتشناختي تعيين شدهاند، ثابت شده است ميزان استفاده از رسانههاي جديد و ماهوارهها تاثير مستقيمي بر اين فرايند داشته است، در حالي كه خانواده به عنوان سازه بنيادين جامعهپذيري و اولين نهادي كه از سالهاي اوليه زندگي كودك اصليترين نقش را در القاي ارزشها و نگرشها دارد، به فرزندان، بويژه فرزندان دختر ميآموزد كه از داشتن هرگونه رابطه دوستي با جنس مخالف بر اساس فرهنگ، آداب و رسوم، ارزشها و هنجارهاي جامعه ايراني و آموزههاي ديني پرهيز كنند.

از اين رو ميتوان گفت يكي از كاركردهاي رسانههاي جديد غربي بويژه آن دسته از برنامههايي كه براي جامعه ايران تدارك، تهيه و منتشر ميگردد جنگ با بنيان خانواده و تخريب آن در راستاي رسيدن به اهداف مورد نظر سردمداران رسانهها است كه خود آنان نيز از ابزارهاي سرمايهداري غربي محسوب ميشوند.

برقراري رابطه جنسي بين دو جنس به رغم آنكه در رسانههاي مذكور امري عادي و حتي ضروري نمايانده ميشود تا جايي كه ممكن است با طرح موضوعاتي مثل آشنايي قبل از ازدواج طرفداراني نيز در داخل داشته باشد، با توجه به نقش برجسته سنت و مذهب در جامعه ايراني و ممنوعيت روابطي از اين دست، آسيبها و خسارات جبرانناپذيري را براي كل جامعه، جمعيت جوان و به ويژه دختران به دنبال خواهد داشت.

آسيبهاي رواني- شخصيتي، اجتماعي بارداريهاي ناخواسته، سوءاستفادههاي جنسي از دختران، فرار دختران و به دنبال آن اعتياد به مواد مخدر، ازدواجهاي ناموفق، كودكان طلاق و غيره از پيامدهاي روابط افسارگسيخته دختر و پسر قلمداد ميشود.

از سوي ديگر طرح موضوع آشنايي پيش از ازدواج در قالب روابط نامشروع نيز علاوه بر آنكه با بنيانهاي فكري و ارزشهاي مذهبي و ديني جامعه ايران ناسازگاري دارد، در عمل ثابت شده است به موازات افزايش بيبند و باريهاي جنسي پيش از ازدواج، طلاق و ناهنجاريهاي بعد از ازدواج نيز افزايش چشمگيري داشته است.

از اين رو ضرورت دارد برنامهريزان فرهنگي و متوليان سازمانهاي مسئول به دو موضوع مهم در اين عرصه توجه بيش از پيش داشته باشند؛

اول اينكه در انديشه رفع پيامدهاي ناشي از واپسماندگي فرهنگي بوده و قبل از ورود رسانههاي جديد به جامعه، نسبت به آمادهسازي فكري، ذهني و بسترهاي اجتماعي لازم اقدام نمايند تا مردم و به ويژه جوانان در مقابل امواج مسموم اينگونه رسانهها، بيدفاع و منفعل قرار نگيرند.

دوم اينكه نيازها و پرسشهاي جديد جامعه، پاسخهاي جديدي ميطلبد نميتوان با افكار و ابزارهاي كهنه به جنگ تكنولوژيهاي جديد رفت، چه اينكه هر سمي و زهري، پادزهر خود را ميطلبد، تجهيز سازمانهاي فرهنگي به ابزارهاي مدرن و بهرهگيري از متخصصان و صاحبنظران امر در حوزههاي فرهنگي و اجتماعي، توليد محتواهاي جذاب در رسانهها به ويژه صدا و سيما به عنوان گستردهترين رسانه كشور و از همه مهمتر ايجاد رابطه ساختاري مطمئن ، قابل قبول و واقعی بين خرده نظامهاي اقتصاد، اجتماع، سياست و فرهنگ از جمله عواملي است كه ميتواند در صيانت از جامعه ايراني موثر بوده و خانواده های ایرانی را در مقابل امواج مسموم رسانههاي استكباري محافظت نمايد.