صنایع فرهنگی

صنایع فرهنگی

امیر مولوی

تعریف فرهنگ : براساس یک تعریف حداکثریفرهنگ عبارت است: از مجموعه معارف، عقايد، زبان، اساطير، هنر، اخلاق، قوانين، مقررات، آداب، رسوم، عادات مكتسبه انسان در جامعه و حتي هر نوع نظام توليد، توزيع و هر نوع نظام و سازمان سياسي، مذهبي و خانوادگي، قضايي و نظاير آن را شامل ميشود و بعضا علوم، فنون و صنايع و به طور كلي دين و دانش و تمدن و همه مظاهر حيات آدمي را به نحوي از انحا در دايره شمول آن قرار دادهاند.

صنعت یا(تکنولوژی)شگردها وبه کاربردن ابزارها، دستگاهها، مادهها و کهگره گشای دشواریهای انسان است.

صنعت، فعالیتی انسانی است و از همین رو،محسوب شدهو از مهندسی دیرینه تر است.

این اصطلاح بر مجموعهٔ «دانش» قابل دسترس برای ساختن ملزومات و مصنوعات از هر نوع، برای پرداختن به حرفهها و مهارتهای دستی و برای استخراج یا جمع آوری انواع مواددلالت دارد.

محصول صنعتی به محصولی گفته می شود که بتوان بهره و استفاده جسمی از آن برد.

صنعت گردشگری

خصوصیات جهانگردان در گذشته

مفصد نامعین

مدت سفر نامعین

مسیر سفر نامشخص

تعریف جهانگردی :

در مارس ۱۹۹۳ كمیسیون آمار ملل متحد، تعریف ارائه شده از واژه جهانگردی توسط «سازمان جهانی جهانگردیW.T.O » را پذیرفت .بر اساس این تعریف جهانگردی عبارت است از: مجموعه فعالیتهای افرادی كه به مكانهایی خارج از محل زندگی و كار خود و به قصد تفریح، استراحت و انجام امور دیگر مسافرت میكنند و بیش از یكسال متوالی در آن مكانها نمیمانند.

تعاریف فنی در صنعت گردشگری

مسافر، دیدارکننده یا گردشگر: به شخصی که به جایی مسافرت می کند و در مکانی دور از محیط معمولی خود برای بیش از یک شب اما کمتر از یکسال به منظور تفریح، تجارت و مقاصد دیگر اقامت دارد، اطلاق میگردد .

گردشگری بین المللی:

مسافرت بین کشورها با اهداف مختلف و تحت عنوان گردشگری عنوان گردشگری می تواند به موارد زیر تقسیم شود:

توقف طولانی: سفر هایی که شامل مسافرت های طولانی (به عنوان مثال بیش از (1000 مایل) بین قاره ها است.

توقف کوتاه: مسافرت بین کشورها که مسافت کوتاه تری با زمان مسافرت کمتری (به عنوان مثال 250 تا 1000 مایل ) دارد.

وارد شونده: دیدار از کشوری به عنوان غیر مقیم که با واردات ارزی خارجی همراه است.

خارج شونده : دیدار از کشوری به عنوان مقیم یک کشور دیگر که با صادرات ارز به کشورهای دیگر همراه است.

گردشگری داخلی: مسافرت افراد مقیم در داخلکشور خود.

گردشگری ملی: مسافرت داخلی و گردشگری خارجی.

گردشگران یا ملاقات کنندگان یک روزه: ملاقات کنندگانی که سفر خود را از یک محل شروع و به همان محل ختم می کنند (منزل یا محل تعطیلاتشان) که 24 ساعت طول می کشد.

تعاريف برخي مفاهيم گردشگري:

1 - مسافر Traveler:

كسي است كه بين دو يا چند كشور يا چند محل در داخل يك كشور سفر كند.

2- بازديد كننده Visitor :

همه گروه هاي مسافران كه در قالب فعاليت هاي گردشگري سفر مي كنند.

3- بازديد كنندگان يك روزه Same dayvisitors :

بازديد كنندگاني كه شب را در مقصد مورد نظر اقامت نمي كنند.

4 – گردشگرانTourists:

بازديدكنندگاني كه حداقل يك شب را در سرزمين مقصد اقامت مي كنند

کارکردهای گردشگری

1- توسعه صلح و گفتگوی جهانی

2- رونق بازار ها

3- توسعه حمل ونقل

4- توسعه امنیت

5- رونق فعالیت شرکتهای مسافرتی

6- حفظ محیط زیست

7- توسعه اشتغال

8- توسعه عدالت اجتماعی

9- توسعه متوازن در اغلب نقاط کشور

10- توسعه زیرساختهای خدمات

رشته های علمی مرتبط با گردشگری :

تاریخ- جغرافیا- اقتصاد –حقوق- علوم سیاسی –کشاورزی- بازاریابی- مردم شناسی- جامعه شناسی- مدیریت- تجاری

میراث فرهنگی

آثار به جا مانده شامل بناهای تاریخی- یادمانهای فرهنگی- صنایع دستی -سکه ها- مهر ها- معابد- کاخ ها- بازارها –کاروانسراها- ظروف سفالی و فلزی- منسوجات- فرشها- مکتوبات- نوشته ها -کتابها و ...

آثار به یاد مانده اشخاص- شعرا- نویسندگان- بزرگان دینی- قهرمانان -آیین های مذهبی و فرهنگی مثل یلدا- چهارشنبه سوری –نوروز- سیزده بدر و

انواع گردشگری

- تاریخی –هنری- سلامت(بیماران و متخصصین پزشکی)- اکوتوریسم- مناطق طبیعی- غارها- جنگلها- کویر- دریا و ...

نتایج گردشگری

-کسب ثروت و افزایش درآمد ملی

-ارتقائ فرهنگ عمومی

- آشنایی با فرهنگ های مختلف

-تنوع غذایی

-توسعه صنایع دستی

-اشتغال

-ارتقائ سطح ذوق واستعداد

مهمترین فعالیتهای اقتصادی حول محور صنعت گردشگری

-توسعه صنعت ساختمان و عمران از طریق ایجاد و توسعه زیرساختهای راه و حمل ونقل ریل، زمینی، هوایی و دریایی وهتلهاو اماکن ورزشی و...

-توسعه صنایع تجهیز کننده مثل تجهیزات هتلینگ و رستورانها

-تعمیرات و نگهداری آثار تاریخی و یادمانها

-سرمایه گذاری در بخش اطلاع رسانی و اطلاعات

-توسعه صنعت مخابرات (خرید و فروش سیم کارت هزینه مکالمات پست اینترنت و ...)

- رونق بازاروسایل حفاظتی بهداشتی و آرایشی

- توسعه در ورزش و بازار وسایل ورزشی

-توسعه سیستم ها بانکی

-افزایش درآمدهای ناشی از فعالیتهای بیمه ای

-فعالیت بیشترنیروهای امنیتی و پلیس توریسم

صنایع دستی

یکی از ابزارهای معرفی فرهنگ یک کشور صنایع دستی است و تقریبا تمام کشورها دارای صناع دستی هستند و قدمت صنایع دستی در جهان حدود هشت هزار سال برآورد می شود.

تعاریف صنایع دستی

صنایع دستی حاصل فکر، عمل و ابتکار و خلاقیت سازنده آن با ویژگی های ارزنده خود است و از جمله تولیدات غیر وابسته ای است که نیاز به حمایتی مبتنی بر شناخت کامل ارزش های اختصاصی آن داشته ودر این صورت میتواند به عنوان یکی از ستون های استقلال فرهنگی مطرح شود.

صنلیع دستی بازگو کننده فرهنگ، هنر، صنعت، مذهب و بطور کلی نمایانگر هویت تاریخی و منزلت و تمدن یک سرزمین است و علاوه بر دستاوردهای اقتصادی قابل توجه، از سالم ترین، پر نفوذترین و مهمترین عوامل انتقال فرهنگ و تمدن محسوب میشود.

صنایع دستی گزارشگر صنعت و هنر نیاکان مردم هر کشور است و میتوان آن را جلوه گاه آفرینش هنری مردم یک مرز و بوم و ذوق و سلیقه معاصران و یکی از مظاهر فرهنگی و هنری دانست.

از مجموعه تعاریف صنایع دستی، به نظر میرسد تعریف زیردقیق تر و جامع تر باشد:

صنایع دستی به مجموعه ای از هنرها و صنایع اطلاق میشود كه به طور عمده با استفاده از مواد اولیه ی بومی و انجام قسمتی از مراحل اساسی تولید به كمك دست و ابزار دستی محصولاتی ساخته میشود كه در هر واحد آن ذوق هنری و خلاقیت فكری صنعتگر سازنده به نحوی تجلی یافته و همین عامل، وجه تمایز اصلی این گونه محصولات از مصنوعات مشابه ماشینی و كارخانه اي میباشد.

در تعريف دیگری از صنايع دستي آمده است: آنچه كه 70 درصد ساخت آن توسط دست صورت گرفته و مواد اوليه آن هم از طبيعت گرفته شده باشد و سازندگان آن دوستدار محيط زيست باشند، صنايع دستي است.

در تعریف دیگری، صنایع دستی به آن گروه از فعالیت های تولیدی اطلاق میشود که مظهر هنر - ذوق و سلیقه خاص و نمونه عالی مهارت یک ملت در تجسم اندیشه های بدیع و ظریف خود میباشد.

برخی از ویژگی های صنایع دستی عبارتند از:

-باید در تولید آن انسان نقش فعال داشته باشد

-در تولید صنایع دستی هر کشوری باید مواد اولیه مورد استفاده در داخل همان کشور تولید شود

-باید دارای بار فرهنگی باشد

-صنایع دستی نباید مشابه هم باشند

-نیاز به سرمایه گذاری زیاد ندارد

-باید دارای ارزش افزوده باشد

-علاوه بر جنبه کاربردی دارای خصوصیت زیبایی شناختیی استیک باشد

-قابلیت انتقال تجربیات به روش سینه به سینه دارد

-همانند صنايع کوچک قابليت استقرار در شهر و روستا را دارد،

-صنايع دستي هم مي تواند، حالت کارگاهي و هم حالت خانگي داشته باشد،

- عموما خصلت روستایی دارند

- در نقاط دور و نزدیک کشور پراکنده اند

- تامین کننده ارز برای کشور هستند

- برای تعداد زیادی از بیکاران پنهان و نیمه پنهان فرصت شغلی ایجاد میکنند.

- از مهاجرت روستاییان جویای کار به شهرها جلوگیری میکنند و سطح درآمد آنان را بالا می برند

-بدون نياز به فن آوري پيشرفته، بيشتر متکي به تخصصهاي بومي و سنتي است و قسمت اعظم مواد اوليه مصرفي آن در داخل کشور قابل تهيه میباشد.

-صنايع دستي هر دو ويژگي مصرفي و هنري را داشته، برخوردار از بينش، ذوق، انديشه و فرهنگ توليد کننده نيز هست و در مجموع آن را يک «هنر- صنعت» ناميده اند.

صنایع دستی ایران

از نظر تاریخی تا اوایل دوره قاجاریه صنایع دستی ایران علی رغم صیر نزولی خود پس از دوره صفویه (که در اوج شکوفایی خود بود) هنوز پاسخگوی نیاز داخلی و صادرات بود. در این سالها اقلام صادراتی تولیدات صنایع دستی شامل قالی، قالیچه، ابریشم،خشکبار، پارچه های مطلا، شال و شیشه های الوان بود و اقلام دیگری نیز از این تولیدات که در داخل کشور عرضه می شد عبارتند از نمد، پارچه های پنبه ای، شال، شیشه و وسایل و ظروف و لوازم طلایی و نقره ای و مینا کاری بودند.

شهر های مهم تولید کننده انواع صنایع دستی هم عبارتندبودند از: اصفهان، یزد، کاشان، شیراز، همدان و رشت.

متاسفانه در دوره هایی که واردات کالاهای خارجی و ایجاد کارخانههای جدید مورد نظر مسئولین کشور بود، توجه کافی به صنایع دستی نگردید و این صنایع در اثر بی مهری ها تضعیف گردید و اگر این وضعیت ادامه یابد رقابت تولیدات صنایع ماشینی امکان احیاء و رشد صنایع دستی را از بین خواهد برد.

با توجه به اینکه صنایع دستی علاوه بر اینکه مکمل فعالیت کشاورزی است حدود 90 درصد از مواد اولیه خود را هم از منابع داخلی تامین میکند .

لذا توجه به این صنایع از طریق ایجاد تعاونی های تولید به منظور تهیه مواد اولیه و ابزار لازم با قیمت مناسب تهیه و ارائه طرح های تولید متناسب با بازار، استفاده از تکنولوژی جدید تولیدی و ایجاد تسهیلات برای فروش تولیدات از موارد ضروری برای تقویت صنایع دستی در کشور است .

عمده ترین سهم در اشتغال و تولید صنایع دستی از آن قالی بافی است،که از سابقه بس کهن برخوردار میباشد؛ با گشوده شدن بازار ایران به روی تجار اروپایی و استقبال اروپاییان نسبت به فرش دستباف ایرانی و نیز ناتوانی فرش ماشینی در رقابت با آن، این بخش از صنایع دستی به لحاظ اشتغال و تولید رشد سریعی یافت.

شاخه های صنایع دستی

صنایع چوب (منبت، معرق، خاتم، خراطی، حصیر بافی و...)

صنایع فلز

میناکاری (صنایع، مس، طلا و نقره)

صنایع شسیشه (شیشه گری، ویترای، نقاشی روی شیشه رنگی، آیینه کاری)

صنایع الیاف فرش (تار پود گره) قالی، جاجیم ،گلیم، نمد

صنایع خاک( سفال و سرامیک)

صنایع سنگ( سنگتراشی عقیق، فیروزه، مرصع کاری)

طبقه بندی صنایع دستی

1-بافته های داری( قالی و گلیم )

2-دستبافی یا نساجی سنتی (مثل انواع جاجیم)

3- بافتنی ها با استفاده از میل و قلاب

4- روکاری (نقشهای روی پارچه ها)

5-چاپ های سنتی (قلمکاری)

6-نمد مالی

7- سفال و سرامیک

8-شیشه گری

9- تولیدات پوست و چرم

10-صنایع ساخت انواع آلیاژها

11-حکاکی روی فلز( قلمزنی)

12- صنایع سنگ

13- خاتم کاری

12- معرق چوب

13-حصیر بافی

11- زیورآلات

12- صنایع مستظرفه (هنرهای ظریف)

تاثیرات صنایع دستی بر یک کشور

1- تاثیرات فرهنگی ماندگاری فرهنگ برای خود کشور و صادرات فرهنگی

2- تاثیرات اقتصادی جنبه های در آمدی و ارتقای شاخص های درآمد سرانه

3- تاثیرات اجتماعی ایجاد اشتغال، تقویت گردشگری و توسعه مبادلات فرهنگی

انواع صنایع دستی بطور کلی

1- صنایع دستی در حال انجام یا فعال

2- صنایع دستی کم رونق

3- صنایع دستی منسوخ شده مثل زمودگری و اروسی دوزی و...

4-

سبک های معماری ایران( قبل از اسلام)

1- سبک پار سی (هخامنشیان)

این سبک سه خصوصیت بارز دارد:

1- معماری تخت تاغ و قوس ندارد

2- معماری صفه ای یا سکویی است مثل تخت جمشید

3- 3- معماری مرتفع است مثل تخت جمشید

2- سبک پارتی (اشکانیان)

دارای تاغ و قوس است که بعد ها وارد معابد و اماکن مذهبی شد مثل ایوان مدائن

سبکهای معماری( بعد از اسلام)

1- سبک خراسانی( سده اول هجری)

ویژگی های این سبک عبارتند از سقف کوتاه، بدون پنجره ،ستون های متعدد و فاقد تزیئنات مثل تاریخانه دامغان، مسجد حامع اصفهان

2- سبک رازی ( شهر ری )

از آجر کاری استفاده می شده و کتیبه ها نیز از آجر شکل می گرفت

3- سبک آذزی ( ایلخانی)

در این سبک تزئینات از جمله مقرنس وارد معماری می شود، ارتفاع بناها بسیار زیاد است مسجد جامع اصفهان

4- سبک اصفهانی

نهایت معماری پر زرق و برق با استفاده از بهترین نوع کاشی خصوصا کاشی هفت رنگ

برخی از عناصر معماری ایرانی اسلامی

آزاره: از سطح زمین به فاصله یک متر و کمی بیشتر کتیبه ای از سنگ یا کاشی وجود دارد که در بناهای اسلامی و مساجد به ویژه در محوطه ایوان و شبستان پوشانده شده که به آن آزاره گویند.

آزاره مسجد امام و مدرسه چهارباغ اصفهان و مسجد جامع اصفهان از مرمرهای مرغوب می باشند. گاه لبه های بالایی ازاره ها را مختصری تزیین میکردند و اشعاری در مدح و ستایش بزرگان در قاب های بازو بندی در بالای ازاره حک می نمودند.

کتیبه: از بارزترین عناصر نمادی معماری اسلامی به ویژه در مساجد است که اغلب بر بدنه مناره ها، حاشیه محراب ها، گنبد و دور ایوان ها کار شدهاند.

کتیبه های قدیمی تر، از آجر چینی و گچ بری ها و کتیبه های جدیدتر با کاشی معرق و یا کاشی خشت اغلب به رنگ سفید بر زمینه لاجوردی حجاری شده کتیبه هایی که از قرون اولیه اسلامی تا دوره تیموری و اواخر این دوره هستند اغلب از آجر چینی و گچ بری و با انواع خطوط تزئینی کوفی و خط زیبای ثلث بر در و دیوار این اماکن جلوه میکنند.

مقرنس کاری: آویز های آهکی درون غارها را توجیهی برای نام مقرنس دانستهاند که معماران از آن برای زینت در ایوان مساجد و زیارتگاهها استفاده کردهاند.

مقرنس ها در زیر نیم طاق کروی شکل ایوان ها و نیم طاق های محراب ها عملکرد دارند.

مقرنس ها اسامی مختلفی دارند: لانه زنبوری و کاسهای

عالیترین نوع آن مربوط به دوره صفوی و مربوط به ایوان مسجد امام میباشد. همچنین در مسجد چهار باغ و مسجد شیخ لطف الله که هر سه لانه زنبوری و در مسجد جامع یزد و ایوان شرقی مسجد جامع اصفهان از نوع کاسه ای است.

از آثار دوره تیموری و صفوی، ایوان مسجد گوهرشاد مشهد را میتوان نام برد.

آجرکاری و گره چینی: در عهد سلجوقی علاوه بر استفاده کاربردی به عنوان تزئین نیز استفاده میشد، به ویژه در نماسازی بنا، مانند مسجد جامع نایین، مسجد جامع اصفهان و سقف مسجد بروجرد.

گره کشی: ایجاد یک نقش کلی به کمک کاشی هایی در یک اندازه که هر کاشی هم بخشی از نقش اصلی را در خود دارد.

اسپر:کادر دور درب ورودی مکتنهای مذهبی یا دور محراب که حاوی آیات قرآنی به خط ثلث است و و بیش از یک متر از کف فاصله دارد .

رسانه ها

اولین روزنامه ها

برگ خبر های دستنویس که در دنیای باستان در مکانهای عمومی دست به دست می شدند را باید طلایه داران روز نامه ها در نظر گرفت.

قدیمی ترین برگ خبر روزانه شناخته شده اکتادیورنا ( رویدادهای روزانه ) بود که در سال 59 قبل از میلاد به شکلی گسترده در روم توزیع می شد.

نخستین روزنامه چاپی دنیا روزنامه ای چینی بنام دیبائو بود

این روزنامه حدود سال 700 میلادی بر تکه های چوب تراشیده، تولید می شد

نخستین روزنامه کاغذی که به صورت منظم در اروپا منتشر می شد، روزنامه آفیزاولاسیون ادازایتونگ بود که در سال 1609 در آلمان منتشر می شد

چاپ و انتشار روزنامه در قرن های 17 و 18 در سراسر اروپا گسترش یافت

پیدایش رسانه ها درایران

میرزا صالح شیرازی به عنوان ناشر اولین روزنامه ایران یعنی "کاغذ اخبار" به تشویق میرزا عیسی فائم مقام به لندن رفت و فن چاپ روزنامه را آموخت

دومین نشریه ایران به عنوان "وقایع اتفاقیه" به دستور میرزا تقی خان امیرکبیر در مدتی طولانی منتشر گردید و بعد ها جراید دیگری به پیروی از سبک و سیاق این روزنامه انتشار یافتند