عادتواره

عادتواره

عادتواره که یکی از دربها برای ورود به یکی دیگر از موضوعات گسترده در دنیای بی کران علم جامعه شناسی است. آن چیزی که ما در این نوشتار به عنوان عادت از آن یاد میکنیم،رفتار هایی است که شخص داغ خورده، از دوران کودکی در ادراکش نهادینه شده است. یکی از دلایلی که این داغ ننگ برای شخص مورد نظر به وجود آمده همان مسئله عادت است. قبلا به این موضوع هم اشاره کرده ایم که فرد، از داغی که بر پیشانی دارد مطلع نیست و نمیتواند به یاد بیاورد که اگر داغ ننگی وجود دارد منبع و مبداش چه چیزی و کجا بوده است؟! از نظر ما، تنها دلیل این معضل، که در جایگاه خود بسیار مهم است، عادت شدن رفتارهای غیر عادی این شخص میباشد.

از نظر پیر بوردیو جامعه شناس فرانسوی قرن بیستم، عادت واره، منش یا هابیتوس (Habitus) این واژة قدیمی لاتین که به معنی «شیوه بودن» است، ریشه در تعالیم ارسطو و یونانیان باستان دارد و در دوران جدید نیز به وسیلة امیل دورکیم برای اطلاق به رفتارهای متمایز کنندة اجتماعی در جماعتهای انسانی کمابیش بستة سنتی یا مدرن به کار گرفته شده است، اما بوردیو از این واژه تعبیر جدیدی ارائه میدهد و آن را مجموعهای از قابلیتها تعریف میکند که فرد در طول حیات خود آنها را درونی کرده و در حقیقت بدل به طبیعتی ثانویه برای خویش میکند، به گونهای که فرد بدون آن که لزوما آگاه باشد بر اساس آنها عمل میکند. منش ترکیبی پیچیدهای از ابژکتیویته (جهان عینی) و سوبژکتیویته (جهان ذهنی) اجتماعی برای ساختن شخصیت افراد نیز هست که هر شخصی را از دیگری متفاوت میسازد.

بوردیو که این اصطلاح را از فلسفه وام گرفته است در متون خود توضیح میدهد که، عادتواره یک سیستم درونی شده است که باعث تشکیل شدن تمام تفکرات، ادراک و ویژگیهای یک فرهنگ برای فرد می باشد. یا به طور سادهتر میتوان گفت که: عادتواره کلیه روشهای تفکر، عکسالعملها و احساسات و تمام تجربیاتی است که در گذشته، در یک میدان اجتماعی کسب شده است.

عادت واره، یک مفهوم واسطهای عادت دارای طبیعت دوگانه فعال و غیر فعال است . فرایندی پیوسته برای جامعه پذیری است که بیشتر در دوران کودکی و همچنین در تمام طول زندگی شکل میگیرد. افراد با استفاده از آن تمام محدودیتها بین ممکنها و نا ممکنها، قابل دسترسها و دست نیافتنیها، مناسب و نامناسب را میآزمایند . عادت همچنین سازنده رفتارهای فردی و اجتماعی افراد است.

نظر بوردیو در رابطه با "عادت واره"، با مثالی که ما آن را داغ ننگ پنهانی یا زخم پنهانی مینامیم مطابقت دارد، و همچنین یکی دیگر از دلایلی که شرایط این نمونه داغ ننگ را برای چاره اندیشی هویت ضایع شده و جامعه پذیری فرد داغ خورده دشوار کرده است، نمایان شود.

در این متن فرد داغ خورده را یک بیمار روانی معرفی نمیکنیم و حتی اگر از بیماری روانی رنج میبرد، داغ ننگی که فرد داغ خورده از آن رنج میبرد به علت بیماری روانی نبوده، بلکه این داغ ننگ برآمده از رفتارهایی است که فرد بدون تفکر و تامل بر روی آنها، در هر جمعی از خود بروز میدهد.

این رفتارها را میتوان در نتیجه تربیت نادرست در دوران کودکی یا تکرار رفتارهای دیده شده توسط والدین در دوران کودکی و عادت شدن آنها و انتقال آن به خانواده خود بعد از ازدواج دانست. به این منظور که در دوران کودکی، فرد داغ خورده، در خانوادهای زندگی میکرده که دست کم یکی از اعضای آن از این داغ ننگ رنج میبرده و چون او هم از آگاهان فرد داغ خورده بوده، به تدریج و از طریق روشهای تربیتی و رفتارهای روزمره، رفتارهای غیر عادی جزء رفتارهایی قرار گرفته که به شکل عادت در آمده و تا زمانی که از آن جلوگیری شود ادامه پیدا خواهد کرد. یکی دیگر از عواملی که باعث میشود ما این رفتارها را در نتیجه یک داغ ننگ بدانیم آن است که فرد، رفتار یکسانی را ندارد و بطور غیر ثابت رفتارش تغیر میکند.